Een medewerkerstevredenheidsonderzoek heeft alleen zin als medewerkers binnen een paar weken zien dat er iets mee gebeurt. Gebeurt dat niet, dan doet het meer kwaad dan goed: mensen leren dat hun mening in een la verdwijnt en vullen het de volgende keer niet meer, of niet eerlijk, in. In een productiebedrijf werken korte gesprekken in kleine groepjes, een paar keer per jaar, vaak beter dan één grote enquête.
Wat gaat er mis met het jaarlijkse MTO?
Het idee is goed. Je wilt weten hoe je mensen erover denken, dus je vraagt het ze. Toch zie ik op veel werkvloeren hetzelfde gebeuren. De vragenlijst gaat rond. De uitkomsten komen een paar maanden later als rapport bij het managementteam. Er volgt een presentatie met gemiddelden in rood en groen. En op de vloer verandert er niets wat een operator merkt.
Het jaar erna gaat de vragenlijst weer rond. De respons is lager. De antwoorden zijn voorzichtiger. Niet omdat het beter gaat, maar omdat mensen hebben geleerd dat het geen zin heeft. Dat is het echte risico van een MTO: het vertrouwen daalt sneller dan het stijgt.
Daar komen een paar praktische problemen bij. Een jaarlijkse meting is een momentopname. Wat in maart speelde, is in november vergeten of juist erger geworden. En een gemiddelde over het hele bedrijf zegt weinig over die ene ploeg waar het al maanden schuurt.
Wanneer heeft een MTO wel zin?
Een MTO kan werken, als je aan drie voorwaarden voldoet.
- Je weet vooraf wat je met de uitkomsten gaat doen. Wie meet zonder plan, verzamelt alleen teleurstelling.
- De uitkomsten gaan snel terug naar de teams. Niet alleen naar het managementteam, maar naar de ploegen zelf, in gewone woorden.
- Er gebeurt binnen een paar weken iets zichtbaars. Klein is prima. Een rooster dat eerder bekend is, gereedschap dat eindelijk wordt vervangen, een teamleider die vaker de vloer op komt. Als mensen maar zien dat hun antwoord iets heeft veranderd.
Lukt dat niet, vraag je dan eerlijk af of je het onderzoek dit jaar wel moet doen. Niet meten is beter dan meten en niets doen.
Wat werkt beter: praten in kleine groepjes
Toen ik van Friesland naar een fabriek op de Veluwe ging, trof ik een organisatie met 250 medewerkers en veel interne conflicten. Afdelingen werkten niet goed samen. Er waren heldere doelen, maar dat bleek niet genoeg. Wat ontbrak, waren de relaties.
We stapten af van de jaarlijkse bijeenkomsten en gingen over op kwartaalgesprekken in kleine groepjes. Afdelingen werden aan elkaar verbonden rond verbeterthema's. Mensen kregen elk kwartaal de kans om in een klein gezelschap te zeggen wat er speelde. In de eerste maanden leverde dat meer dan 300 verbeterideeën op.
Dat aantal krijg je niet uit een enquête. Een vragenlijst vraagt mensen om een cijfer. Een gesprek vraagt ze wat er beter kan. Het eerste levert een gemiddelde op, het tweede ideeën en vertrouwen. Daarom zie ik bij De FunFabriek vertrouwen als het fundament: zonder vertrouwen geen eerlijke antwoorden, wat je ook meet.
Welke signalen heb je al, zonder onderzoek?
Veel van wat een MTO je vertelt, weet je eigenlijk al. Het staat in cijfers die je elke maand bijhoudt. Kijk ernaar per afdeling en per ploeg, niet alleen voor het hele bedrijf.
Ziekteverzuim is de bekendste. In de industrie lag het verzuim in 2025 volgens het CBS op 6,2 procent, tegen 5,4 procent voor alle sectoren samen. Zit een ploeg daar duidelijk boven, of zie je veel kort en vaak verzuim, dan zegt dat iets over de sfeer en de leiding. Hetzelfde geldt voor mensen die in hun eerste maanden alweer vertrekken, afkeur die blijft hangen en het aantal verbeterideeën dat binnenkomt. Hoe je die signalen gebruikt, beschrijf ik in hoe meet je werkplezier.
En het grotere beeld is ook bekend. Volgens Gallup voelt wereldwijd slechts 13 procent van de medewerkers zich echt betrokken bij het werk. Een MTO dat dat cijfer in jouw bedrijf bevestigt, is geen nieuws. De vraag is wat je eraan doet.
Wat is de rol van HR?
Het MTO ligt vaak bij HR. Dat is logisch, maar het is ook een valkuil. Als HR het onderzoek uitzet, de uitkomsten analyseert en het rapport schrijft, wordt het een project van HR. Dan voelen teamleiders en directie zich niet verantwoordelijk voor wat eruit komt.
Beter werkt het als de gesprekken in de lijn gevoerd worden, door teamleiders en afdelingshoofden, en HR meeleest. HR ziet patronen over afdelingen heen, helpt teamleiders met de lastige gesprekken en bewaakt dat acties worden afgemaakt. Maar de teamleider is degene die met zijn ploeg praat en terugkomt met wat er gebeurd is.
Dat sluit aan bij wat ik als oud-fabrieksdirecteur heb geleerd. Wat de mensen op de vloer belangrijk vinden, lees je niet in een rapport. Dat hoor je als je vraagt, luistert en terugkomt.
Veelgestelde vragen
Wat is een MTO?
MTO staat voor medewerkerstevredenheidsonderzoek: een vragenlijst waarmee een organisatie meet hoe tevreden medewerkers zijn over hun werk, hun leidinggevende, de arbeidsvoorwaarden en de werkomgeving. Tegenwoordig heet het ook vaak medewerkersbetrokkenheidsonderzoek.
Is een MTO verplicht?
Nee, een MTO is niet wettelijk verplicht. Wel moet je als werkgever de risico's op het werk in kaart brengen in de RI&E, en daar hoort psychosociale arbeidsbelasting zoals werkdruk bij.
Hoe vaak doe je een MTO?
Daar is geen vaste regel voor. Belangrijker dan de frequentie is dat je tussendoor in gesprek blijft met de teams en dat elke meting tot zichtbare acties leidt.
Hoe krijg je een hogere respons op een MTO?
Laat zien wat er met de vorige ronde is gedaan, houd de vragenlijst kort en geef mensen tijd om hem onder werktijd in te vullen, ook in de ploegendienst. Zorg dat de anonimiteit echt klopt, zeker in kleine teams.
Weet in een paar minuten waar je staat
Met de gratis FunFabriek Scorecard scoor je je organisatie op de vijf FunFactoren. Je ziet direct waar je sterk staat en waar de meeste winst zit, zonder eerst een vragenlijst door het hele bedrijf te sturen.
Doe de scorecard