Werkplezier ontstaat door vijf dingen in het werk zelf: weten waar je naartoe werkt, goede relaties met collega's en je leidinggevende, ruimte om vragen te stellen, blijven leren en elke dag kleine vooruitgang zien. Bij De FunFabriek noemen we dat de vijf FunFactoren. Een tafeltennistafel in de kantine, een borrel of een teamuitje hoort daar niet bij: dat is leuk, maar het verandert niets aan maandagochtend aan de lijn.

Werkplezier is geen tafeltennistafel

Als ik het woord werkplezier gebruik, zie ik directeuren soms denken aan fruitmanden, een tafeltennistafel of een vrijdagmiddagborrel. Daar is niets mis mee. Maar het lost niets op als een operator elke dag tegen dezelfde storing aanloopt, als niemand vraagt wat hij ervan vindt, of als hij niet weet waarom zijn werk ertoe doet.

Werkplezier zit in het werk zelf. In wat je op een gewone dinsdag in de nachtdienst meemaakt. De psychologen Ryan en Deci laten met hun zelfdeterminatietheorie zien dat mensen van binnenuit gemotiveerd raken als drie behoeften vervuld worden: competentie, autonomie en verbondenheid. Mijn vijf FunFactoren, de basis van De FunFabriek, komen uit de praktijk van vijf fabrieken. Ze sluiten daar goed op aan.

1. Werk doelgericht: weten waar je het voor doet

Als jonge directeur kreeg ik de opdracht om de sluiting van een Friese babyvoedingfabriek te managen. Je zou denken dat daar geen plezier meer te halen viel. Het tegendeel gebeurde. Omdat het doel helder was, werkten mensen met een energie en focus die ik zelden heb gezien. We haalden recordresultaten, sloten onder budget en de fabriek werd verkocht aan een nieuwe eigenaar. De werkgelegenheid bleef, en groeide zelfs.

Doelen geven energie als ze kort en helder zijn. Niet een jaarplan van veertig pagina's, maar: wat moeten we vandaag halen, en waarom? Een ploeg die dat weet, hoeft niet bij elke beslissing op de teamleider te wachten.

2. Bouw sterke relaties: samenwerken zonder angst

Daarna kwam ik in een fabriek op de Veluwe met 250 medewerkers en veel interne conflicten. Duidelijke doelen waren daar niet genoeg. Afdelingen werkten langs elkaar heen. We verbonden ze rond verbeterthema's en stapten af van de jaarlijkse bijeenkomst. In plaats daarvan kwamen er kwartaalgesprekken in kleine groepjes. In de eerste maanden leverde dat meer dan 300 verbeterideeën op.

Relaties zijn de meest onderschatte bron van werkplezier. Wie zijn collega's en zijn leidinggevende vertrouwt, durft te zeggen wat er misgaat. Wie dat niet doet, houdt zijn mond. Meer daarover in vertrouwen is het fundament.

3. Prikkel nieuwsgierigheid: vragen in plaats van vertellen

In Tilburg was ik de vijfde directeur in korte tijd bij een bedrijf in financiële nood. Ik had geen ervaring in de maakindustrie. Dus deed ik wat ik wel kon: eenvoudige, soms voor de hand liggende vragen stellen. Die vragen leidden tot 88 procent minder klachten en 85 procent kortere doorlooptijd.

Mensen raken na een tijd gewend aan hun werk en zien de kansen niet meer. Dat noem ik bedrijfsblindheid. Een goede vraag doorbreekt die. En wie zelf een oplossing bedenkt, heeft er meer plezier in dan wie hem krijgt opgelegd.

4. Continu leren: groeien in je vak

In Breda had de fabriek te maken met overcapaciteit, dalende volumes en een verouderd personeelsbestand. Bezuinigen op opleiding lag voor de hand. We bleven juist investeren: taaltraining voor operators, communicatietraining en technische cursussen. De taaltraining leidde tot de ontdekking van de oorzaak van microlekkages, goed voor tienduizenden euro's besparing. Monteurs losten na hun technische training zelf meer problemen op.

Leren betekent ook fouten mogen maken. In Breda vonden mensen het lastig om fouten toe te geven, tot een ervaren operator openlijk zijn eigen fout deelde. Daarna durfden anderen het ook. Als leidinggevende moet je daarin voorgaan. Zie ook leren is de motor van groei en werkplezier.

5. Zet kleine stapjes: elke dag een beetje beter

In Gorinchem koos ik voor Kaizen: elke dag kleine verbeteringen. Ik stond elke dag op de werkvloer en stelde kleine, praktische vragen. Kapotte onderdelen werden gerepareerd, rommel werd opgeruimd. Op kantoor gingen ze leesbare planningen maken. Een technologe hield elke dag een korte sessie waarin mensen hun vragen konden stellen. In een jaar steeg de productie met 21 procent en daalden de kosten per ton eindproduct met 36 procent.

Kleine stappen werken omdat ze geen angst oproepen. Robert Maurer beschrijft in zijn werk over Kaizen hoe grote veranderingen de amygdala activeren, het deel van je brein dat op gevaar reageert. Kleine stappen glippen daaronderdoor. En elke verbetering die mensen zelf zien, geeft energie voor de volgende.

Werkplezier maak je dus niet met één actie of één leuk moment. Je bouwt het met deze vijf factoren, elke dag, in het gewone werk. Als oud-fabrieksdirecteur kan ik je zeggen: het is het verschil tussen een fabriek waar mensen hun uren uitzitten en een fabriek waar ploegen zelf met verbeteringen komen. En dat zie je terug in je cijfers.

Veelgestelde vragen

Is werkplezier hetzelfde als lol op het werk?

Nee. Lol is een moment, werkplezier is de energie die je uit het werk zelf haalt. Een fabriek kan serieus en veeleisend zijn en toch veel werkplezier hebben.

Wie is verantwoordelijk voor werkplezier?

De directie geeft de ruimte en het voorbeeld, maar de teamleider heeft de meeste invloed. Hij bepaalt dagelijks of mensen gehoord worden, kunnen leren en vooruitgang zien.

Kost werkplezier verbeteren veel geld?

Meestal niet. De meeste stappen gaan over hoe je met elkaar werkt: heldere doelen, vragen stellen, fouten bespreekbaar maken. Wie werkplezier serieus aanpakt, haalt volgens de 10%-regel binnen maanden minimaal 10 procent meer productiviteit.

Hoe snel merk je effect van meer werkplezier?

In de aanpak van De FunFabriek zijn de eerste effecten meestal na twee tot drie maanden zichtbaar. Een blijvende verandering van de cultuur duurt langer, omdat nieuwe gewoontes tijd nodig hebben.

Lees de vijf FunFactoren na

In het boek Zonder fun geen resultaat vertelt Martin de verhalen uit vijf fabrieken uitgebreid, met de FunFabriek Scorecard erbij.

Bekijk de boeken